heemkundekring deDuffelt

In een overvolle zaal van de Rosmolen te Leuth - met belangstellende bezoekers van beide zijden van de grens - presenteerde zich in januari j.l. het bestuur van de kersverse Stichting ‘Herbouw Thornsche Molen'. Voorzitter - oud wethouder Albert van Dorst - ontvouwde de plannen tot wederopbouw van deze eens unieke kokerkorenmolen op een uniek plekje op de grens met Nederland en Duitsland. Jan van Eck belichtte de lange en boeiende geschiedenis van molen en buurtschap en het dramatisch einde daarvan in september 1944.

De buurtschap Thornsche molen – met de molen als middelpunt – spreekt nog altijd tot de verbeelding. De windmolen wordt al in de 15 e eeuw vermeld in een Nijmeegs protocol. T(h)orn is afgeleid van toren. Een hoge verdedigingstoren die vanaf haar plek aan de Kapitteldijk de rivier beheerste. De Waal stroomt dan nog langs de Kapitteldijk(Waaldijk) en krijgt pas in de 16 e eeuw haar huidige loop: door aanleg van de Erlecomsedam, ontstaat de ‘Erlecomse Buitenpolder'.

Het bovenhuis van de molen kon in zijn geheel - via een zware verticale as - op de wind worden gezet. Deze zelfde as zetten in het onderhuis twee maalstoelen in beweging.

Tiendrechten

Het Kapittel van Kranenburg – waarvan de huidige Kapitteldijk de grens vormde – had destijds het tiendrecht op de molen. Dit hield in dat de molenaar van de Thornsche molen jaarlijks 1/10 deel van het gemalen graan diende af te staan aan het Kapittel. Door de eeuwen heen heeft de molen het landschap van het “Circul van de Ooij” en dat van de Duffelt beheerst. Al van verre was de molen door haar hoge ligging een dynamische blikvanger.Gelegen op de grens met v/h Pruisen later Duitsland - de ter plekke stromende wetering vormt de landscheiding - was de molen eveneens een trots ‘bezit'van onze oosterburen.

Crisistijd

Tijdens de economische crisis eind jaren twintig en jaren dertig van de vorige eeuw - die ook de agrarische sector zwaar trof - raakte de molen in verval. Molenaar Gert Vierboom had plannen de molen te slopen en ter plekke een elektrisch gedreven maalderij te bouwen.Hij was dan niet langer afhankelijk van de wind.Dankzij grote persoonlijke inzet van toenmalig Ubbergens burgemeester Sassen werd de molen echter gerenoveerd. In 1939 kliefden opnieuw de dertig meter hoge wieken het luchtruim.

Doch slechts één jaar later - in 1940 - verwoestte een novemberstorm de molen totaal. Bovenhuis en wieken lagen gebroken op het wegdek van de Kapitteldijk. Maar opnieuw kon burgmeester Sassen onder grote landelijke belangstelling één jaar later alweer - in november 1942 - de vang lichten en het bovenhuis met wieken op de wind zetten.

Verwoest en verdwenen

Dan komt WO II. Na de landing van de Amerikaanse para'op 17 september 1944 in de heuvels van Groesbeek en Beek, breken hevige gevechten los tussen Amerikanen en Duitse troepen.De frontlijn komt dwars over de buurtschap Thornsche Molen door de Erlecomse polder te liggen. Het gevolg is dat eind september molen en buurtschap door brandbommen hevig worden beschadigd.

Plannen tot - voor de derde maal – opbouwen van de molen, in 1945 door het gemeentebestuur van Ubbergen ingediend, worden door het Ministerie van Wederopbouw in Den Haag afgewezen. Te duur. Molenaar Jan Vierboom - inmiddels de derde generatie - bouwt in het dorp Ooij een elektrische maalderij. De naam `Thornsche molen` blijft.

‘Driemaal is scheepsrecht'

Deze ‘derde maal' nu heeft de ‘Stichting Herbouw Thornsche Molen' op zich genomen. Het enthousiaste bestuur bestaande uit: Wim Arnts(Persingen), Albert van Dorst (Beek), Hennie Driessen (Leuth), Wim Ebben (Nijmegen), Jan van Eck (Leuth), Harrie Jansen (Leuth), Wim Jansen (Wercheren), Loet van Sluis (Beek) en Albert de Witt (Beek-Ooij), is aan de slag gegaan. Al dit voorjaar wordt een tastbare herinnering aan de molen - ontworpen en vervaardigd door de gebroeders Wim en Gert Brandwijk - ter plaatse onthuld. De plannen worden enthousiast gesteund door de heemkundekring De Duffelt/Heimatkundeverein Die Düffel en Stichting Monument en Landschap in de gemeente Ubbergen. Ook van de gemeente Ubbergen en van Staatsbosbeheer als toekomstig eigenaar van de grond mochten we positieve reacties ontvangen. Evenals van het bureau ´Via Natura´. Dit bureau coördineert en begeleid de uitvoeringswerkzaamheden zoals opgenomen in het Landschap Ontwikkelingsplan (LOP), opgesteld door de gemeenten Ubbergen, Groesbeek en Millingen a/d Rijn. Herbouw van de Thornsche molen past uitstekend in dit plan.

Leuth februari 2006, Jan van Eck